چرا به هجرت نمي انديشيم ؟

حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی ماندگاری؛

قرآن كريم مي فرمايد: 
«فلولا نفر من كلّ فرقة منهم طائفة ليتفقّهوا في الدين وَ لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلّهم يحذرون» (1)
به نظر مي رسد كه مستفاد از اين كلام وحي، اين است كه حوزه هاي علميه دو رسالت مهم بر دوش دارند: 
الف) تفقه در دين    ب) انذار مردم 
اگر اين گونه باشد، تبليغ، آن هم تبليغ تخصّصي يعني با ابزار لازم و متناسب با شرايط مخاطب و نياز روز، چنانچه درست انجام شود بايد جامعه را به سمت «حذر»، رهنمون سازد. آيا پاسخِ بخشي از مشكلات ديني ـ فرهنگي عموم جامعه و به خصوص نسل جوان در اين نيست كه: اولاً حوزه به رسالت دوم خود يعني انذار و تبليغ، به صورت كارشناسانه نينديشيده و بيشترِ سرمايه گذاري خود را براي تفقّه در دين صرف نموده است، غافل از اين كه فرياد «نَفْر» در وَحي الهي براي، تفقه اي است كه به دنبالش انذار و حذر صورت پذيرد. 
اما چگونه انذاري؟ آنچه به عنوان يك سنّت پسنديده حوزه هاي علميه بوده و در حال حاضر هم هست، هجرت سفيران هدايت در مناسبت هاي ويژه، به خصوص ماه محرم الحرام و ماه مبارك رمضان و در برخي موارد اعياد و وفيات، مي باشد، كه بايد ديد آيا با بروز پديده مقدس انقلاب اسلامي ايران به رهبري حوزه و روحانيت، و با توجه به جنگِ احزابي كه دشمنان دين و معنويت به راه انداخته اند، نبايد در كميت و كيفيت اين كار تحولي صورت پذيرد؟ در حالي كه نيازهاي داخلي و بين المللي روز به روز در حال تحول و افزايش است. 
روزگاري پاسخ گوئي به مسائل ديني و ارزشي، تنها و تنها بر دوش حوزه و حوزويان بود ولي امروزه كه نظام مقدس اسلامي بر اين كشور حكومت مي كند، متوليان اين پاسخ گوئي متكثّر شده اند و چنانچه حوزه در اين رقابت نتواند همراهي درست را داشته باشد، ناچار از ترك ميدان خواهد بود كه توجه به همين تهديد و خطر، كفايت مي كند تا دلسوزان دين و انقلاب را به تكاپو براي برنامه ريزي دقيق تر و واقع بينانه تر وادارد، تا هنوز دير نشده، چاره اي بينديشيد. 
آنچه تجربه تبليغ ديگر مكاتب نشان مي دهد، اين است كه «هجرت تبليغي» بايد در سه محور كوتاه مدت و مقطعي، ميان مدت، و بلندمدت با يك سازماندهي دقيق و پويا انجام پذيرد. 
هجرت هاي كوتاه مدت و مقطعي 
همان است كه از قبل بوده و به حمد الهي به بركت انقلاب اسلامي، از كم و كيف والاتر برخوردار شده، و در ماه هاي رمضان، محرم و مناسبت هاي ديني و انقلابي صورت مي پذيرد و از جايگاه ويژه اي هم برخوردار است و بايد در جهت استحكام، تنوع، تعميق و پويايي آن تلاش بيشتري صورت پذيرد. 
هجرت هاي ميان مدت 
هجرت هاي يك ساله يا دو ساله اي است كه براي تصدّي امور فرهنگي در شهرها و روستاها صورت مي پذيرد و عمده ترين مجري و درخواست كننده آن نهادهاي انقلابي هستند و طبيعي است كه براساس ويژگي هاي كاري خود، فراخواني را به صورت عمومي و يا خصوصي داشته و از ميان نيروهاي حوزوي، متناسب با كار خود، دست به انتخاب زنند. و بنابر ضرورت، حوزه بايد براي اين گونه هجرت ها ابتكار عمل را به دست گيرد. 
هجرت هاي بلند مدت 
هجرت كم رنگي است كه براي تصدي امر حوزه هاي علميه شهرستان ها، امور فرهنگي در شهرها و نهادها و تصدي جايگاه امامت جمعه و جماعات صورت مي پذيرد و بيش از آن كه تحت يك برنامه تعريف شده و مشخص باشد براساس سلايق و ويژگي هاي شخصي و توانمندي هاي بالقوه، با آن برخورد مي شود، لذا روند رو به رشدي را از خود نشان نداده است. 
مشكلات هجرت 
اگر بخواهيم در قالب دسته بندي، مشكلات هجرت را در عناويني جامع بيان كرده باشيم، به نظر مي رسد عناوين ذيل بتوانند پوشش دهنده همه مشكلات باشند: 
در صورت عدم اهتمام جدّي به هجرت سفيران نور، تهديدهاي زيادي اسلام و انقلاب و مردم را مورد هدف قرار خواهد داد، در حالي كه توجه درست و جدي به هجرت، فرصت هاي زيادي را براي تحكيم و تعميق اعتقادات و ارزش ها به وجود خواهد آورد.
الف) فقدان جايـگاه درست بـراي طلاب مهاجر در ساختار فرهنگي 
بديهي است وقتي جايگاهي و تعريفي نباشد، انسان به موجودي سرگردان تبديل مي شود. 
ب) فقدان سيـستــم پشتيـباني آموزشي حوزوي 
هم دستگاه ها براي ارتقاي سطح علمي نيروهاي خود، اعم از مديران و غيره، سيستم آموزشِ ضمن خدمت را براي رشد دانش و بينش نيروها، طرّاحي مي كنند. ولي به نظر مي رسد كه احساس انقطاع از حوزه و درس و بحث، از جمله موانع جدّي بر سر راه هجرت طلاّب مي باشد؛ ضمن اين كه فقدان آموزش، پويايي را از تبليغ گرفته و آن را دچار دوز مرِّگي مي كند. 
ج) فقدان سيستم پشتيباني كننده مالي و تداركاتي 
رهبر معظم انقلاب اسلامي، بارها تأكيد كرده اند كه كارهاي فرهنگي را نبايد با توجيه اقتصادي دنبال كرد و بديهي است كه چنانچه فضلاي مهاجر بخواهند در محل مأموريت خود كارهاي فرهنگي مفيد داشته باشند نياز به پشتيباني جدّي دارند كه چون جايگاه آن ها تعريف شده نيست، پشتيباني هاي درستي هم براي اين برنامه ها وجود ندارد و موفقيت هاي موردي و مقطعي هم به خاطر پيگيري هاي شخصي و شرايط خاص و ويژه بوده است. همين مشكل و احساس ناكارآمدي، اين گونه كارهاي فرهنگي را ابتر مي كند و انگيز? مشتاقان آن را تضعيف مي نمايد. علاوه بر اين كه هم? كارشناسان، رديف هاي حقوقي ويژه و تشويق هاي ويژه دارند بجز كارشناسان فرهنگي كه گاهي خوف اين مي رود كه اين هجرت باعث قطع اندك مزاياي مادي حوزه نيز بشود. 
د) مشكل سكونت و محل استقرار در مكان هاي مأموريت 
طبيعي است كه اگر به مهاجرين به عنوان كارشناسان فرهنگي نظر شود بايد حداقل امكانات مورد توجه قرار گيرد. 
راهكارها 
الف) تبيين جايگاه فرهنگي براي هجرت و طلاب مهاجر؛
نظامي كه براساس ارزش هاي اسلامي بنا شده است بايد براي امور فرهنگي خود، جايگاه هاي تعريف شده اي داشته باشد تا افراد با طي مراحل مختلف آموزشي و تجربي و كسب شرايط احراز آن جايگاه ها، در جايگاه مناسب قرار گيرند. 
بايد ضمن توجه به اختيارات و امكاناتي كه وجود دارد، براي رسيدن به اهداف، برنامه ريزي دقيق كرد و وظايف درستي را طراحي نمود و اين مهم را بايد متولّيان امور فرهنگي كشور از جمله شوراي عالي مديريت حوزه علميه قم انجام دهند. 
ب) ضرورت برنامه ريزي آموزشي براي روحانيون مهاجر و تقويت انگيزه هجرت به عنوان يكي از رسالت هاي اصلي حوزويان، از سوي مراجع و بزرگان حوزه 
بديهي است در اين راستا همراهي اساتيد و آيات عظام حدّاقل در هجرت هاي كوتاه مدت، از طرفي موجبات بهره مندي مردم از فيوضات آن استوانه هاي علم و تقوي را فراهم مي سازد و از سوي ديگر هجرت، از جايگاه والايي برخوردار خواهد شد. 
ج) طراحي سيستم تداوم آموزش 
طلاب مهاجر چنانچه در دوران هجرت به صورت غير حضوري و مكاتبه اي تحت برنامه آموزشي قرار گيرند اولاً: خود را جداي از حوزه احساس نمي كنند و ثانيا: ارتقاء سطح علمي ايشان در بهره وري تبليغ نيز تأثير غيرقابل انكاري خواهد داشت. 
ضمن اين كه اين تعميق علمي مانع برخوردهاي احساسي با پديده هاي مختلف مي شود. 
د) پشتيباني جدّي مالي ـ تداركاتي 
هم حوزه علميه بايد خود را موظّف به پشتيباني هاي لازم اعم از تثبيت شهريه و اعطاي هزينه مأموريت بداند و هم مسئولين كشوري و محلّي بايد پشتيباني امور فرهنگي را براي خود افتخار بدانند و بر اين باور باشند كه توسعه سياسي و اقتصادي وقتي مي تواند در جهت اهداف اسلام و انقلاب قرار گيرد كه همگام، و يا بهتر بگوييم اقتداي به توسعه فرهنگي كرده باشد. 
تهديدها و فرصت ها 
در صورت عدم اهتمام جدّي به هجرت سفيران نور، تهديدهاي زيادي اسلام و انقلاب و مردم را مورد هدف قرار خواهد داد، در حالي كه توجه درست و جدي به هجرت، فرصت هاي زيادي را براي تحكيم و تعميق اعتقادات و ارزش ها به وجود خواهد آورد. اميد آن كه حوزه هاي علميه و متولّيان امور فرهنگي بتوانند زمينه هاي تعميق و توسعه ارزش هاي اسلام و انقلاب را فراهم آورند. 

1) توبه/ 122. 

منبع : ماهنامه اطلاع رساني، پژوهشي، آموزشي مبلغان شماره 10

کلمات کلیدی: 
موضوع: